OPLENAČKI VIDICI – ZADUŽBINA KRALJA PETRA I KARAĐORĐEVIĆA-

 

 

 

OPLENAČKI VIDICI – ZADUŽBINA KRALJA PETRA I KARAĐORĐEVIĆA-

Kao lokaciju za svoju zadužbinu kralj Petar I Karađorđević, izabrao je 1903. godine,vrh Oplenca. Prema planovima arhitekte Koste J. Jovanovića, 1. maja 1910. godine za početa je izgradnja crkve Sv. Đorđa.

Sa početkom pripremnih radova tu je podignuta i takozvana Crkvena kuća,postavljena kao privremena građevina. Kralj Petar I uselio se u nju sa poslugom, nadgledajući gradnju crkve. Po tome je ova zgrada i dobila naziv „Petrova kuća”. A paralelno sa radovima na izgradnji crkve mauzoleja, Kralj Petar I je iza crkve dao da se sazida mali podrum gde je sve do početka Prvog svetskog rata prerađivano grožđe.

Crkva Svetog Đorđa na Oplencu, Karađorđev konak, Karađorđeva crkva u Topoli, Karađorđeva kasarna, Petrova kuća, Kraljeva vinarija, Vinogradareva kuća i kraljevi vinogradi, danas su u sastavu Zadužbine kralja Petra I Karađorđevića, koju je osnovao kralj Petar I Karađorđević i testamentom 18. novembra 1914. godine zaveštao da kao posebno pravno lice zadužbina upravlja Crkvom Svetog Đorđa na Oplencu.

Crkva Svetog Đorđa i Mauzolej kraljevske porodice Karađorđević, građena je u periodu od 1910. do 1930. godine od venčačkog belog mermera, u kombinaciji srpsko -vizantijskog stila.
Unutrašnje dekorisanje počelo je nakon Prvog svetskog rata i trajalo čak sedam godina. Površina od 3.570 m2 prekrivena je mozaikom. Specijalna vrsta mozaičke staklene paste rađena je u Muranu kod Venecije (Italija), dok je mozaik u kompozicije slagan u Nemačkoj.

Mauzolej na Oplencu svrstavaju među prvih nekoliko u svetu po površini i po tehnici kojom je mozaik rađen, ukupno 725 pojedinačnih mozaičnih kompozicija izrađeno je u 15.000 nijansi boja i pozlata četrnaest i dvadeset karatnog zlata za koje je utrošeno oko 40 miliona kockica mozaika. Na zidovima oplenačkog hrama, na jednom mestu, sabrana su najlepša dela zidnog slikarstva srpske srednjovekovne umetnosti.

Crkva svetog Đorđa je oslikana po uzoru na naše najlepše srednjovekovne freske iz preko 60 srednjovekovnih manastira i crkava sa prostora Srbije i Makedonije. Centralno rasvetno telo, namenski je rađeno za Oplenac, izliveno je od pretopljenog pobedničkog oružja sa Kajmakčalana u obliku krune srednjovekovnih srpskih vladara koja je svojim unutrašnjim delom okrenuta naopako – simbolično, u znak žalosti za izgubljenim carstvom na Kosovu 1389. godine,teško je oko 3 tone.

Crkva na Oplencu i mauzolej dinastije Karađorđević predstavljaju biser kulturno – istorijskog nasleđa Topole i Oplenca tu je sahranjeno pet vladara dinastije Karađorđević i 24 člana najuže porodice.

Petrova kuća je nakon kraljeve smrti 1921. godine bila je pretvorena u sedište direkcije zadužbine.
Nakon Marsejskog atentata kraće vreme služila je kao muzej venaca, tačnije od 1935. godine, a u njoj su
bili izloženi venci polagani na sarkofag kralja Petra I i grob kralja Aleksandra I.

Zadužbina je 1947. godine, usled dolaska komunista na vlast, prestala sa radom i bila zatvorena za javnost, a njena imovina je konfiskovana. Rad zadužbine je obnovljen 1993. godine.

U podnožju Oplenca, nalaze se Kraljeva vinarija i vinogradi. Osnivač vinarije je kralj Petar I, iako najveće zasluge za razvoj vinarstva i vinogradarstva pripadaju njegovom nasledniku kralju Aleksandru I. Iz tog prvog Kraljevog podruma sačuvana je do danas ogromna stara bačva od blizu 4000 litara koju je 1909. godine Petar Joksić, unuk Karađorđevog buljubaše, poklonio Kralju Petru I. Na njoj je izrezbaren stih “Koji ne zna da treba rujno vinca piti, nije čovek već je izrod tog će zemlja kleti.“

Kralj Aleksandar I nastavio poduhvat svog oca i dede, osnovavši vinariju 1931. godine i zasadivši na preko 50 hektara 150.000 čokota sorti Traminac, Šardone, Game i Pino Noar nabavljenih u Francuskoj, ali i autohtone sorte koje su davale odlične kupaže. Vremenom su nastala poznata vina Trijumf, Oplenka, Žilavka i Roze. Vina koja su se dobijala sa kraljevskih vinograda su se služila prilikom zvaničnih poseta evropskih vladara ali su našla i svoj put do trpeze stranih dvorova. Od 2007. godine Kraljeva vinarija ponovo proizvodi vino isključivo iz sopstvenih vinograda, a poseduje i muzej i podzemnu vinoteku sa 280 flaša vina velike vrednosti.

U julu ove godine,nastavljeni su radovi na rekonstrukciji Kraljeve vinarije u Topoli uz podršku Evropske unije. Prva faza rekonstrukcije, koja je završena 2024.godine, obuhvatila je adaptaciju, sanaciju i revitalizaciju objekta. Rekonstruisani su krovovi, urađeni su arhitektonsko – građevinski radovi i popravljene su energetske i hidro instalacije. Druga faza obnove vinarije, usmerena je na završetak preostalih radova na glavnom objektu, uključujući zidarske, zanatske, kamenorezačke, te stolarske i instalaterske radove, uz nabavku nameštaja, novog osvetljenja i uređenja enterijera. Sredstva EU su obezbeđena preko EU PRO Plus programa koji sprovodi UNOPS u saradnji sa Ministarstvom za evropske integracije.

U sklopu Zadužbine nalazi se i Karađorđeva kasarna. Obnavljajući kao vladar topolski grad, Karađorđev sin knez Aleksandar  je, po svoj prilici, samo obnovio ili iz temelja ponovo podigao kasarnu koja je tu bila za Karađorđeve vladavine. Duž cele istočne strane zgrade postavljen je spratni trem na sedam drvenih stubova. Gornji trem, kao pravi orijentalni doksat, omogućuje izvanredan pogled na Karađorđev grad i Oplenac. U prizemlju je bila konjušnica, a na spratu iznad nje prostrana sala za kavaleriste. U manjim odajama u severozapadnom krilu kasarne su bili amurluk (prostorija za smeštaj konjske opreme), soba za konjušara, ostava, kujna i sobe za starešine.
Od Topolske bune 1877. godine, kada je bila izložena licitacionoj prodaji, Karađorđeva kasarna je promenila više vlasnika i imala različite upotrebne namene. Sada je stavljena pod zaštitu i služi za kulturno-umetničku delatnost u Topoli.

Ispod Oplenca nalazi se kompleks “Karađorđev grad” u kome se nalaze Karađorđev konak i crkva Crkva je posvećena Rođenju Presvete Bogorodice i pripada Eparhiji šumadijskoj Srpske pravoslavne crkve. Sagrađena je kao zadužbina Karađorđa Petrovića, po ugledu na srpske srednjovekovne vladare. Karađorđev konak sagrađen je 1811. godine kao centralni objekat Karađorđevog grada, dvor.Podignut je uz južni zid bedema i sadržao je sedam soba, trpezariju i dug hodnik u vidu trema. Danas je sačuvan samo deo konaka, u nastavku jugozapadne kule, a deo od oko 17 metara prema crkvenom zvoniku je nestao prilikom gušenja Topolske bune i rušenja topolskog grada, 30. novembra 1877. godine.Konak je, uz izvesne prepravke, renovirao Karađorđev sin, knez Aleksandar, dok je bio na vlasti.

Zadužbina obuhvata oko 140 hektara zemlje, a ceo kompleks odiše posebnom atmosferom koja oslikava duh i način života dinastije Karađorđević. Zadužbinu kralja Petra na Oplencu godišnje poseti preko 100.000 turista, koji žele da vide brojne zanimljive predmete iz naše istorije i bliže se upoznaju sa periodom vladavine Karađorđevića.

„Ovaj tekst je deo  projekta „Oplenački vidici“ koji je sufinansiran iz Budžeta Opštine Topola. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva”